Σε σταθερά ανοδική τροχιά κινούνται οι δημόσιοι πόροι που κατευθύνει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D), με τις σχετικές κρατικές πιστώσεις να έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 60% μέσα σε μία δεκαετία. Το 2025, οι κυβερνήσεις της ΕΕ προϋπολόγισαν συνολικά €130,2 δισ. για δραστηριότητες R&D, ποσό αυξημένο κατά 2,4% έναντι του 2024 και κατά 60,5% σε σύγκριση με το 2015.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, οι δημόσιες πιστώσεις για Έρευνα και Ανάπτυξη –ο δείκτης GBARD (Government Budget Allocations for R&D)– αντιστοιχούσαν το 2025 στο 0,69% του ΑΕΠ της ΕΕ. Έναν χρόνο νωρίτερα είχαν διαμορφωθεί στα €127,14 δισ., ενώ το 2015 δεν ξεπερνούσαν τα €81,14 δισ.
Η μακροπρόθεσμη αύξηση αποτυπώνει την ενίσχυση της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής ερευνητικής βάσης, σε μια περίοδο κατά την οποία η τεχνολογική ανταγωνιστικότητα, η καινοτομία και η στρατηγική αυτονομία αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Η ενίσχυση των δημόσιων προϋπολογισμών για R&D γίνεται ακόμη πιο εμφανής σε κατά κεφαλήν όρους. Το 2025 οι σχετικές πιστώσεις στην ΕΕ ανήλθαν κατά μέσο όρο σε €288,9 ανά κάτοικο, έναντι €183,2 το 2015, καταγράφοντας αύξηση 57,7% μέσα σε μία δεκαετία.
Μεγάλη ψαλίδα
Πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ωστόσο, κρύβονται εξαιρετικά μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Στην κορυφή βρίσκεται το Λουξεμβούργο, με €917,2 ανά κάτοικο, και ακολουθούν η Δανία με €627,1 και η Γερμανία με €553,5.
Στον αντίποδα, η Ρουμανία διέθεσε μόλις €18,8 ανά κάτοικο, η Ουγγαρία €57,4 και η Μάλτα €73,7. Η απόσταση μεταξύ της πρώτης και της τελευταίας χώρας της κατάταξης προσεγγίζει, συνεπώς, τα €900 ανά κάτοικο, καταδεικνύοντας τις διαφορετικές δυνατότητες αλλά και προτεραιότητες χρηματοδότησης της έρευνας εντός της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.
Η Ρουμανία ήταν, μάλιστα, το μοναδικό κράτος-μέλος που κατέγραψε υποχώρηση των πιστώσεων R&D ανά κάτοικο στη διάρκεια της δεκαετίας. Από €20,8 το 2015 υποχώρησαν σε €18,8 το 2025, σημειώνοντας πτώση 9,6%.
Όλες οι υπόλοιπες χώρες της Ένωσης αύξησαν τους αντίστοιχους προϋπολογισμούς. Η άνοδος κυμάνθηκε από 14,7% στη Σουηδία, όπου οι πιστώσεις αυξήθηκαν από €363,4 σε €416,7 ανά κάτοικο, έως το εντυπωσιακό 495,5% της Βουλγαρίας, η οποία πέρασε από μόλις €15,5 το 2015 σε €92,3 το 2025.
Πάνω από το μισό στην παραγωγή νέας γνώσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κατανομή των ευρωπαϊκών δημόσιων πόρων ανά σκοπό. Το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων κατευθύνεται στην παραγωγή και προώθηση της γνώσης, επιβεβαιώνοντας τον κεντρικό ρόλο των πανεπιστημίων και της βασικής έρευνας στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα R&D.
Ειδικότερα, το 37,3% των συνολικών πιστώσεων κατευθύνθηκε στη γενική προώθηση της γνώσης μέσω των δημόσιων γενικών πανεπιστημιακών πόρων (General University Funds – GUF). Πρόκειται για χρηματοδότηση που παρέχεται στα δημόσια ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης για τη στήριξη των δραστηριοτήτων τους.
Ένα επιπλέον 18,4% διοχετεύθηκε στη γενική προώθηση της γνώσης μέσω άλλων πηγών. Συνολικά, επομένως, περισσότερο από το 55% των κρατικών προϋπολογισμών R&D της ΕΕ συνδέεται με τη δημιουργία και διεύρυνση της γνωστικής και ερευνητικής βάσης.
Ακολουθούν η βιομηχανική παραγωγή και τεχνολογία, που απορρόφησαν το 9,5% των συνολικών κονδυλίων, η Υγεία με 6,7% και η Άμυνα με 5,8%.
Το στοίχημα της ανταγωνιστικότητας
Η αύξηση κατά 60,5% των κρατικών πιστώσεων μέσα σε μία δεκαετία αποτυπώνει μια σαφή ενίσχυση της χρηματοδότησης της έρευνας στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, όμως, τα στοιχεία αναδεικνύουν τη μεγάλη απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει τα κράτη-μέλη ως προς τους διαθέσιμους δημόσιους πόρους για R&D.
Η παράμετρος αυτή αποκτά αυξημένη σημασία καθώς η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει την τεχνολογική και βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα σε πεδία όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί, οι προηγμένες ψηφιακές υποδομές, η κυβερνοασφάλεια και οι αμυντικές τεχνολογίες.
Τα στοιχεία της Eurostat αφορούν, πάντως, πιστώσεις που έχουν εγγραφεί στους κρατικούς προϋπολογισμούς και όχι τις τελικές πραγματικές δαπάνες, οι οποίες μπορεί να διαφοροποιούνται. Επιπλέον, τα δεδομένα του 2025 είναι προσωρινά για την πλειονότητα των κρατών-μελών και αναμένεται να επικαιροποιηθούν.
