Μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια, τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης πέρασαν από την κατηγορία της τεχνολογικής καινοτομίας στην καθημερινότητα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων και πλέον και των παιδιών. Η ταχύτητα της εξάπλωσης είναι εντυπωσιακή: μόνο το ChatGPT αναφέρει περίπου 700 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες την εβδομάδα. Το στοιχείο όμως που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία δεν αφορά τους ενήλικες, αλλά τους ανηλίκους.
Σύμφωνα με βρετανική μελέτη, σχεδόν τα δύο τρίτα των παιδιών, ποσοστό 64%, χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, περίπου ίδιο ποσοστό γονέων φοβάται ότι τα παιδιά τους πιστεύουν πως τα chatbots είναι πραγματικοί άνθρωποι. Όπως επισημαίνει ο Phil Muncaster από την εταιρία ψηφιακής ασφάλειας ESET, η ανησυχία αυτή δεν είναι υπερβολική, αλλά αντανακλά ουσιαστικούς κινδύνους που αφορούν την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την ψυχολογική ανάπτυξη των ανηλίκων.
Η χρήση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι ενιαία. Για ορισμένα παιδιά αποτελεί εργαλείο για τις σχολικές εργασίες, ενώ για άλλα μετατρέπεται σε μόνιμο συνομιλητή. Σε πολλές περιπτώσεις το chatbot αποκτά χαρακτηριστικά «ψηφιακού φίλου», από τον οποίο ζητούν συμβουλές και συναισθηματική υποστήριξη.
Εδώ εντοπίζεται και ο πρώτος μεγάλος κίνδυνος. Σε ηλικίες όπου διαμορφώνονται η ταυτότητα, η αυτοεκτίμηση και οι κοινωνικές δεξιότητες, η υπερβολική προσκόλληση στην τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά. Τα παιδιά συνηθίζουν να επικοινωνούν με ένα σύστημα που δεν κρίνει, δεν διαφωνεί και δεν απαιτεί προσπάθεια, σε αντίθεση με τις πραγματικές σχέσεις. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι κοινωνική απομόνωση και αδυναμία διαχείρισης συγκρούσεων ή δημιουργίας ουσιαστικών δεσμών.
Παρατεταμένη χρήση
Παράλληλα, τα chatbots είναι σχεδιασμένα να διατηρούν την εμπλοκή του χρήστη και να αποφεύγουν την αντιπαράθεση. Σε ευαίσθητα ζητήματα — όπως ψυχική υγεία, διατροφικές διαταραχές ή αυτοτραυματισμός — υπάρχει ο κίνδυνος να παρέχουν απαντήσεις που, άθελά τους, κανονικοποιούν προβληματικές σκέψεις αντί να τις αποθαρρύνουν.
Εξίσου σημαντικός είναι και ο παράγοντας του χρόνου. Η συχνή και παρατεταμένη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική ενασχόληση εις βάρος της μελέτης, της οικογενειακής ζωής και των εξωσχολικών δραστηριοτήτων.
Οι κίνδυνοι όμως δεν περιορίζονται στην ψυχολογία. Παρά τα φίλτρα ασφαλείας που εφαρμόζουν οι πάροχοι, αυτά δεν λειτουργούν πάντα αποτελεσματικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να παρακαμφθούν, επιτρέποντας την εμφάνιση βίαιου ή σεξουαλικού περιεχομένου. Μάλιστα, παιδιά με μεγαλύτερη εξοικείωση στην τεχνολογία μπορεί να επιχειρήσουν συνειδητά να δοκιμάσουν τα όρια του συστήματος.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το φαινόμενο των «παραισθήσεων» της τεχνητής νοημοσύνης: η παραγωγή ανακριβών ή εντελώς ψευδών πληροφοριών με πειστικό τρόπο. Οι ενήλικες συχνά μπορούν να το αντιληφθούν· τα παιδιά όμως δυσκολεύονται να αξιολογήσουν την αξιοπιστία μιας απάντησης, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες αντιλήψεις ή κακές αποφάσεις σε θέματα υγείας και προσωπικών σχέσεων.
Παράλληλα, υπάρχει και ζήτημα ιδιωτικότητας. Αν ένα παιδί εισάγει προσωπικά ή οικονομικά δεδομένα, αυτά ενδέχεται να αποθηκευτούν από τον πάροχο και, θεωρητικά, να διαρρεύσουν ή να αναπαραχθούν.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ευθύνη μεταφέρεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στους γονείς. Ορισμένα προειδοποιητικά σημάδια είναι η απομάκρυνση από φίλους και δραστηριότητες, η ανησυχία όταν δεν υπάρχει πρόσβαση στο chatbot, η αναφορά στο σύστημα σαν να είναι πρόσωπο, η επανάληψη λανθασμένων πληροφοριών ως γεγονότων και η αναζήτηση συμβουλών για σοβαρά προσωπικά ζητήματα μέσω της τεχνητής νοημοσύνης.
