Η παραπληροφόρηση γύρω από την κλιματική αλλαγή εξαπλώνεται καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επηρεάζοντας τη δημόσια συζήτηση και δυσκολεύοντας την πρόσβαση των πολιτών σε έγκυρη επιστημονική γνώση. Ωστόσο, μια νέα ευρωπαϊκή έρευνα, στην οποία συμμετείχε το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), δείχνει ότι η κατάλληλη εκπαίδευση μπορεί να ανατρέψει αυτή την εικόνα.
Οι μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, όταν αποκτούν δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού και επαλήθευσης πληροφοριών, μπορούν να αναγνωρίζουν με ποσοστά επιτυχίας από 80% έως και 90% το ψευδές περιεχόμενο που κυκλοφορεί για την κλιματική αλλαγή. Το συμπέρασμα προκύπτει από το SchoolFan (Schools Against Fake News for a Cooler Future), ένα ευρωπαϊκό έργο εκπαιδευτικής καινοτομίας που χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα Erasmus+, ύστερα από δύο χρόνια συνεργασίας πανεπιστημίων και εκπαιδευτικών οργανισμών από την Ελλάδα, την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Γαλλία.
Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η εκπαίδευση στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, οι μαθητές ανέλυσαν αναρτήσεις σχετικές με την κλιματική αλλαγή σε δημοφιλείς πλατφόρμες, όπως το TikTok, το Instagram και το YouTube, εφαρμόζοντας συγκεκριμένα πρωτόκολλα ελέγχου και επαλήθευσης.
Η έρευνα κατέγραψε σημαντικές διαφορές στο ποσοστό ψευδούς περιεχομένου μεταξύ των χωρών που συμμετείχαν. Στην Πορτογαλία το 27% του υλικού που εξετάστηκε ταξινομήθηκε ως ψευδές, στην Ισπανία το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώθηκε στο 20%, ενώ στην Ελλάδα έφθασε το 19%.
Το σημαντικότερο εύρημα, ωστόσο, ήταν ότι μετά την ολοκλήρωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας οι μαθητές κατάφεραν να αναγνωρίζουν και να ταξινομούν σωστά το ψευδές περιεχόμενο με αξιοπιστία που κυμάνθηκε μεταξύ 80% και 90%, αποδεικνύοντας ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικής σκέψης μπορεί να περιορίσει σημαντικά την επίδραση της παραπληροφόρησης.
Κλιματική παραπληροφόρηση
Σύμφωνα με τους συντελεστές του έργου, η αντιμετώπιση της κλιματικής παραπληροφόρησης δεν αποτελεί αποκλειστικά τεχνολογικό ζήτημα, αλλά κυρίως εκπαιδευτική πρόκληση. Η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, η αξιολόγηση των πηγών και η εξοικείωση με τις διαδικασίες επαλήθευσης πληροφοριών αναδεικνύονται σε βασικές δεξιότητες για τους αυριανούς ενεργούς πολίτες.
Το SchoolFan αφήνει πλέον ως παρακαταθήκη ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό μοντέλο, το οποίο περιλαμβάνει οδηγό βέλτιστων πρακτικών, ψηφιακά εργαλεία και εκπαιδευτικό υλικό διαθέσιμο σε πέντε γλώσσες, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί από σχολεία και εκπαιδευτικούς σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το έργο υλοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Aveiro, το Πανεπιστήμιο Rey Juan Carlos, το Πανεπιστήμιο NOVA της Λισαβόνας, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και τη γαλλική οργάνωση Cercle FSER.
«Σε μια περίοδο όπου η παραπληροφόρηση ενισχύεται από την ευρεία χρήση των ψηφιακών μέσων και των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν ότι η ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού μπορεί να αποτελέσει μία από τις αποτελεσματικότερες άμυνες απέναντι στη διάδοση ψευδών ειδήσεων» αναφέρει η μελέτη.
