Χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πέφτουν καθημερινά θύματα ηλεκτρονικής απάτης μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων. Και το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι πλέον οι επιθέσεις αυτές δεν στοχεύουν μόνο ηλικιωμένους ή ανυποψίαστους χρήστες, αλλά όλες τις γενιές, αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη για να μοιάζουν απόλυτα αληθινές.
Αυτό προκύπτει από νέα παγκόσμια έρευνα της Kaspersky, η οποία αποτυπώνει για πρώτη φορά με ποσοτικά δεδομένα πόσο γρήγορες, δαπανηρές και ψυχολογικά επιβαρυντικές έχουν γίνει οι απάτες μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων. Τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι αποκαλυπτικά.
Σύμφωνα με την έρευνα, αρκεί ένα μόνο μήνυμα που φαίνεται αξιόπιστο για να οδηγήσει σε μέση οικονομική απώλεια 609 δολαρίων ανά θύμα, ενώ το 43% των περιστατικών ολοκληρώνεται επιτυχώς μέσα σε λιγότερο από μισή ώρα. Η ταχύτητα αποτελεί πλέον το βασικό όπλο των δραστών. Περισσότερα από τα μισά θύματα διεθνώς, ποσοστό 52%, παραχώρησαν χρήματα ή προσωπικά στοιχεία μέσα σε μόλις 30 λεπτά, ενώ σχεδόν ένας στους επτά χρήστες έπεσε θύμα μέσα σε λιγότερο από πέντε λεπτά.
Πίσω από τα φαινομενικά αθώα μηνύματα κρύβεται ένα οργανωμένο και ταχύτατα εξελισσόμενο παγκόσμιο δίκτυο ψηφιακής εξαπάτησης, το οποίο αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να μιμείται συγγενείς, φίλους, εταιρείες και γνωστά εμπορικά σήματα. Οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων έχουν πλέον μετατραπεί σε βασικό πεδίο δράσης των επιτήδειων.
Στην Ελλάδα, το 39% των περιστατικών πραγματοποιείται μέσω SMS και iMessage, το 32% μέσω WhatsApp και το 30% μέσω Facebook. Οι απατεώνες, μάλιστα, σπάνια περιορίζονται σε μία μόνο πλατφόρμα. Σχεδόν τα δύο τρίτα των περιπτώσεων, ποσοστό 63%, μετακινούν τη συνομιλία από κανάλι σε κανάλι — από SMS σε WhatsApp ή από WhatsApp σε Telegram — ώστε να ενισχύσουν την αίσθηση αξιοπιστίας και να δυσκολέψουν τον εντοπισμό της απάτης.
Οικονομικό πλήγμα
Το οικονομικό πλήγμα είναι άμεσο και ιδιαίτερα σοβαρό. Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες που έπεσαν θύματα, ποσοστό 51%, έχασαν χρήματα, ενώ το 43% παρέδωσε προσωπικά στοιχεία στους δράστες.
Στην Ελλάδα, τα στοιχεία που υποκλάπηκαν αφορούσαν κυρίως ονοματεπώνυμα, διαπιστευτήρια λογαριασμών και κωδικούς πρόσβασης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Αν και το 36% των θυμάτων έχασε σχετικά μικρότερα ποσά, κάτω από 135 δολάρια, το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα γίνεται τεράστιο όταν η απάτη επαναλαμβάνεται σε μαζική κλίμακα. Παράλληλα, το 23% των θυμάτων δήλωσε ότι έχασε πάνω από 1.350 δολάρια, ένα ιδιαίτερα βαρύ πλήγμα για τα περισσότερα νοικοκυριά.
Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι ότι οι απάτες δεν αποτελούν συνήθως μεμονωμένο περιστατικό. Πάνω από το ένα τέταρτο των θυμάτων, ποσοστό 28%, ανέφερε ότι εξαπατήθηκε τρεις ή περισσότερες φορές μέσα στους τελευταίους έξι μήνες.
Ο ρόλος της ΑΙ
Καθοριστικό ρόλο στη νέα αυτή πραγματικότητα παίζει η τεχνητή νοημοσύνη. Οι εποχές των κακογραμμένων μηνυμάτων με εμφανή λάθη φαίνεται πως έχουν περάσει οριστικά. Το 38% των συμμετεχόντων πιστεύει ότι το μήνυμα που έλαβε είχε δημιουργηθεί μέσω AI, ενώ το 69% θεωρεί ότι οι δράστες χρησιμοποίησαν τεχνητές φωνές ή deepfake εικόνες.
Αντιγράφοντας το ύφος γραφής, τον τόνο φωνής και προσωπικές σχέσεις, οι επιτήδειοι καταφέρνουν πλέον να παρακάμπτουν την αρχική καχυποψία ακόμη και έμπειρων χρηστών. Και το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό. Ο συναισθηματικός αντίκτυπος αποδεικνύεται μακροχρόνιος. Αμέσως μετά την αποκάλυψη της απάτης, τα περισσότερα θύματα δήλωσαν ότι ένιωσαν θυμό, απογοήτευση και στενοχώρια. Ακόμη και μήνες αργότερα, σχεδόν οι μισοί εξακολουθούν να αισθάνονται θυμό, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό παραμένει αναστατωμένο ή φοβισμένο.
