Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε σήμερα προκαταρκτικά ότι τόσο η TikTok όσο και η Meta παραβιάζουν την υποχρέωσή τους να παρέχουν στους ερευνητές επαρκή πρόσβαση σε δημόσια δεδομένα, όπως προβλέπει ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA).
Η Επιτροπή διαπίστωσε επίσης προκαταρκτικά ότι η Meta —τόσο για το Instagram όσο και για το Facebook— δεν τηρεί τις υποχρεώσεις της να παρέχει στους χρήστες απλούς μηχανισμούς για την αναφορά παράνομου περιεχομένου, καθώς και τη δυνατότητα να αμφισβητούν αποτελεσματικά αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση περιεχομένου.
Πρόσβαση των ερευνητών στα δεδομένα
Τα προκαταρκτικά πορίσματα της Επιτροπής δείχνουν ότι το Facebook, το Instagram και το TikTok ενδέχεται να έχουν εφαρμόσει περίπλοκες και δυσλειτουργικές διαδικασίες για την υποβολή αιτημάτων πρόσβασης σε δημόσια δεδομένα από ερευνητές.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ερευνητές να λαμβάνουν μερικά ή αναξιόπιστα δεδομένα, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητά τους να διεξάγουν μελέτες —για παράδειγμα, σχετικά με το κατά πόσον οι χρήστες, περιλαμβανομένων των ανηλίκων, εκτίθενται σε παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο.
Η δυνατότητα πρόσβασης των ερευνητών στα δεδομένα των πλατφορμών αποτελεί βασική υποχρέωση διαφάνειας βάσει του DSA, καθώς επιτρέπει τη δημόσια εποπτεία και την αξιολόγηση του αντίκτυπου των πλατφορμών στη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών.
Μηχανισμοί Αναφοράς και Δράσης (Notice and Action)
Όσον αφορά τη Meta, φαίνεται ότι ούτε το Facebook ούτε το Instagram παρέχουν έναν φιλικό προς τον χρήστη και εύκολα προσβάσιμο μηχανισμό “Notice and Action” για την αναφορά παράνομου περιεχομένου, όπως υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών ή τρομοκρατικού περιεχομένου.
Οι ισχύοντες μηχανισμοί της Meta φαίνεται να επιβάλλουν περιττά βήματα και απαιτήσεις στους χρήστες. Επιπλέον, τόσο το Facebook όσο και το Instagram φαίνεται να χρησιμοποιούν “dark patterns” —παραπλανητικά στοιχεία διεπαφής— στους μηχανισμούς “Notice and Action”.
Αυτές οι πρακτικές μπορεί να προκαλούν σύγχυση ή αποθάρρυνση των χρηστών, καθιστώντας έτσι αναποτελεσματική τη διαδικασία αναφοράς και αφαίρεσης παράνομου περιεχομένου.
Στο πλαίσιο του DSA, οι μηχανισμοί “Notice and Action” είναι κρίσιμης σημασίας, καθώς επιτρέπουν στους χρήστες και στους “έμπιστους ειδοποιητές” (trusted flaggers) να ενημερώνουν τις πλατφόρμες για περιεχόμενο που παραβιάζει την ευρωπαϊκή ή εθνική νομοθεσία.
Οι διαδικτυακές πλατφόρμες δεν καλύπτονται από την απαλλαγή ευθύνης του DSA όταν δεν ενεργούν εγκαίρως μετά την ενημέρωση για την παρουσία παράνομου περιεχομένου στις υπηρεσίες τους.
Εφέσεις σχετικά με αποφάσεις διαχείρισης περιεχομένου
Ο DSA παρέχει επίσης στους χρήστες της ΕΕ το δικαίωμα να αμφισβητούν τις αποφάσεις διαχείρισης περιεχομένου, όταν οι πλατφόρμες αφαιρούν δημοσιεύσεις ή αναστέλλουν λογαριασμούς.
Σε αυτό το στάδιο, οι μηχανισμοί υποβολής ενστάσεων τόσο στο Facebook όσο και στο Instagram δεν φαίνεται να επιτρέπουν στους χρήστες να υποβάλουν εξηγήσεις ή αποδεικτικά στοιχεία που να στηρίζουν την ένστασή τους.
Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα των χρηστών στην ΕΕ να εξηγήσουν γιατί διαφωνούν με τις αποφάσεις της Meta και μειώνει την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού ενστάσεων.
Οι εκτιμήσεις της Επιτροπής σχετικά με το εργαλείο αναφορών της Meta, τα dark patterns και τον μηχανισμό καταγγελιών βασίζονται σε εκτενή έρευνα και συνεργασία με την Coimisiún na Meán, τον Ιρλανδικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών.
Τα παραπάνω αποτελούν προκαταρκτικά πορίσματα, τα οποία δεν προδικάζουν το τελικό αποτέλεσμα της έρευνας.
Επόμενα βήματα
Το Facebook, το Instagram και το TikTok έχουν πλέον τη δυνατότητα να εξετάσουν τα στοιχεία του φακέλου της Επιτροπής και να απαντήσουν εγγράφως στα προκαταρκτικά πορίσματα.
Οι πλατφόρμες μπορούν επίσης να λάβουν διορθωτικά μέτρα για την αντιμετώπιση των διαπιστωμένων παραβάσεων. Παράλληλα, θα ζητηθεί η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών.
Εάν οι θέσεις της Επιτροπής επιβεβαιωθούν, η Επιτροπή μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης, η οποία μπορεί να επιφέρει πρόστιμο έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών του παρόχου.
Η Επιτροπή μπορεί επίσης να επιβάλει περιοδικά χρηματικά πρόστιμα για να υποχρεώσει μια πλατφόρμα να συμμορφωθεί.
Από τις 29 Οκτωβρίου 2025, θα ανοίξουν νέες δυνατότητες για τους ερευνητές, καθώς θα τεθεί σε ισχύ η κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για την πρόσβαση σε δεδομένα.
Η πράξη αυτή θα παρέχει πρόσβαση σε μη δημόσια δεδομένα από πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης, ενισχύοντας τη λογοδοσία τους και συμβάλλοντας στην αναγνώριση πιθανών κινδύνων από τη δραστηριότητά τους.
H Henna Virkkunen, Αντιπρόεδρος της Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία δήλωσε: «Οι δημοκρατίες μας στηρίζονται στην εμπιστοσύνη. Αυτό σημαίνει ότι οι πλατφόρμες πρέπει να ενδυναμώνουν τους χρήστες, να σέβονται τα δικαιώματά τους και να ανοίγουν τα συστήματά τους στον έλεγχο. Ο DSA καθιστά αυτή την υποχρέωση καθήκον και όχι επιλογή. Με τις σημερινές ενέργειες, έχουμε πλέον εκδώσει προκαταρκτικά πορίσματα σχετικά με την πρόσβαση των ερευνητών στα δεδομένα τεσσάρων πλατφορμών. Εξασφαλίζουμε ότι οι πλατφόρμες λογοδοτούν για τις υπηρεσίες τους, όπως επιβάλλει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, προς όφελος των χρηστών και της κοινωνίας».
Τα προκαταρκτικά πορίσματα της Επιτροπής αποτελούν μέρος των επίσημων διαδικασιών που έχουν κινηθεί εναντίον της Meta και της TikTok βάσει του DSA.
Η Επιτροπή συνεχίζει να ερευνά και άλλες πιθανές παραβάσεις που εμπίπτουν σε αυτές τις διαδικασίες.
Οι συγκεκριμένες διαδικασίες είναι ανεξάρτητες από άλλες έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν τη συμμόρφωση του Facebook, του Instagram και του TikTok με άλλες διατάξεις του ευρωπαϊκού δικαίου.
