Γράφει ο Γιώργος Μαρκατάτος, CEO GM395 Group of Companies, Eπικεφαλής AlarmBee.gr
Χρόνια τώρα το λέω και το υποστηρίζω. Σε συζητήσεις, σε συνέδρια, σε καφέδες με συναδέλφους: «Η Ευρώπη έχει χάσει το τρένο. Στην Αμερική καινοτομούν, στην Κίνα εκτελούν, εμείς νομοθετούμε». Το έλεγα με τη σιγουριά του ανθρώπου που βλέπει τα demos στη Βαρκελώνη και μετά επιστρέφει στο γραφείο να διαβάσει άρθρα κανονισμών. Το έλεγα και το πίστευα.
Δεν το πιστεύω πια. Ή τουλάχιστον, δεν το πιστεύω με τον ίδιο τρόπο.
Η αφορμή ήταν μια ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 31ης Αυγούστου 2026. Δεν είχε τίτλους στα πρωτοσέλιδα, δεν είχε keynote, δεν είχε φώτα. Είχε όμως κάτι που μου κέντρισε το ενδιαφέρον: το ChatGPT χαρακτηρίστηκε επίσημα «Πολύ Μεγάλη Μηχανή Αναζήτησης» υπό τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), μαζί με το Reddit και το Roblox που μπήκαν στην κατηγορία των «Πολύ Μεγάλων Πλατφορμών». Οι αριθμοί που δήλωσαν οι ίδιες οι εταιρείες: 159,1 εκατομμύρια μηνιαίοι χρήστες για το ChatGPT, 57,2 για το Reddit, 46,6 για το Roblox. Πάνω από 260 εκατομμύρια Ευρωπαίοι, σε τρεις υπηρεσίες.
Και εδώ είναι το σημείο που με έκανε να αναθεωρήσω: τα δύο από τα τρία ονόματα αυτής της λίστας τα ξέρω από το σπίτι μου. Όχι από τη δουλειά. Από το σπίτι.
Το Roblox στο σαλόνι μου
Το Roblox δεν είναι για μένα μια «πλατφόρμα user-generated content με 46,6 εκατομμύρια χρήστες». Είναι το πράγμα που παίζουν τα παιδιά όταν λέω «άλλα δέκα λεπτά». Είναι ένας κόσμος όπου κάποιος άγνωστος έχει φτιάξει ένα παιχνίδι, ένας άλλος άγνωστος πουλάει κάτι μέσα σε αυτό, και ένας τρίτος μπορεί να στείλει μήνυμα. Το ChatGPT είναι το πράγμα στο οποίο θα ρωτήσουν για την εργασία τους — και όχι μόνο για την εργασία τους. Θα του πουν και πράγματα που δεν λένε σε εμένα. Ας μη γελιόμαστε.
Τι σημαίνει λοιπόν πρακτικά αυτή η ανακοίνωση; Ότι μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου 2026, αυτές οι τρεις υπηρεσίες πρέπει να:
- εντοπίζουν και να μετριάζουν τους συστημικούς κινδύνους που πηγάζουν από τους αλγορίθμους τους και μέσα σε αυτούς αναφέρονται ρητά οι αρνητικές επιπτώσεις σε ανηλίκους και στη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών,
- περνούν από ανεξάρτητο ετήσιο έλεγχο,
- δημοσιεύουν δημόσιο αρχείο διαφημίσεων, με το ποιος πλήρωσε και με ποια κριτήρια στόχευσης,
- ανοίγουν τα δεδομένα τους σε πιστοποιημένους ερευνητές,
- και να μην εμφανίζουν διαφημίσεις βασισμένες σε profiling, όταν γνωρίζουν με εύλογη βεβαιότητα ότι ο αποδέκτης είναι ανήλικος.
Το τελευταίο διαβάστε το ξανά. Είναι η διαφορά μεταξύ «ελπίζω η εταιρεία να είναι καλή» και «η εταιρεία έχει νομική υποχρέωση, με επόπτη που έχει την εξουσία να το ελέγξει».
Η καινοτομία χωρίς φρένα δεν είναι καινοτομία, είναι απλώς ταχύτητα
Επί χρόνια αντιμετώπιζα το ρυθμιστικό πλαίσιο ως κόστος και ως τροχοπέδη στην καινοτομία. Ως το γραφειοκρατικό αγκάθι που κάνει ένα product να αργεί 3-6 μήνες. Και εν μέρει είναι — δεν θα κάνω τον ρομαντικό της συμμόρφωσης. Το ξέρω πόσο πονάει να εξηγείς σε έναν νέο επιχειρηματία γιατί δεν μπορεί να κάνει αυτό που είδε να κάνει ένα αμερικανικό startup σε ένα βίντεο στο LinkedIn.
Όταν μιλάμε για ένα e-shop ή ένα ERP, το κόστος του λάθους είναι οικονομικό. Όταν μιλάμε για συστήματα που συνομιλούν με εκατομμύρια ανθρώπους ταυτόχρονα, που μαθαίνουν από αυτούς, που τους προτείνουν περιεχόμενο και διαμορφώνουν την αντίληψή τους, το κόστος του λάθους είναι κοινωνικό. Και συχνά μπορεί να είναι και μη αναστρέψιμο.
Είχα γράψει παλιότερα εδώ για την ανάγκη ενός συστήματος αξιών για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Τότε μου φάνηκε σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Σήμερα βλέπω ότι η Ευρώπη, με τον δικό της βαρύ και δυσκίνητο τρόπο, χτίζει ακριβώς αυτό: όχι δέκα εντολές σε πέτρινες πλάκες, αλλά μια υποδομή εποπτείας. Πιο βαρετή από ό,τι φανταζόμουν. Και πιο πραγματική.
Το επιχείρημα που δεν στέκει πια
Το κλασικό αντ-επιχείρημα; «Ωραία, εσείς ρυθμίζετε και οι άλλοι φτιάχνουν τα μοντέλα». Ισχύει. Δεν θα προσποιηθώ ότι η Ευρώπη κερδίζει την κούρσα των AI models – δεν την κερδίζει.
Αλλά ας δούμε τι έχει συμβεί στην πράξη. Ο DSA δεν είναι διακήρυξη, έχει δόντια. Πρόστιμο 120 εκατομμυρίων ευρώ στο X τον Δεκέμβριο του 2025. Πρόστιμο 200 εκατομμυρίων στο Temu τον Μάιο του 2026 για αποτυχία αξιολόγησης κινδύνων. Πρόστιμο 550 εκατομμυρίων στο AliExpress τον Ιούλιο του 2026. Προκαταρκτικά πορίσματα κατά της Meta για addictive design στο Instagram και το Facebook. Και παράλληλα, από τις 2 Αυγούστου 2026, ενεργοποιήθηκαν οι υποχρεώσεις διαφάνειας του AI Act: τα chatbots πρέπει να δηλώνουν ότι είναι μηχανές, τα deepfakes πρέπει να σημαίνονται, το AI-generated περιεχόμενο πρέπει να φέρει μηχανικά αναγνώσιμα ίχνη.
Δεν είναι μικρά πράγματα. Είναι η στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση σταμάτησε να είναι μόνο αγορά και έγινε όρος πρόσβασης στην αγορά. Και επειδή καμία εταιρεία δεν φτιάχνει δύο προϊόντα, ένα για την Ευρώπη και ένα για τους λοιπούς, το ευρωπαϊκό standard γίνεται σιωπηλά παγκόσμιο. Το είδαμε με το GDPR. Θα το ξαναδούμε και τώρα.
Η πραγματική καινοτομία που μας μένει
Και κάτι που μας αφορά επαγγελματικά, εμάς που υλοποιούμε έργα: αυτό το πλαίσιο δεν σκοτώνει τη δουλειά, τη μετακινεί. Δημιουργεί ζήτηση για AI governance, για auditability, για explainability, για traceability, για συστήματα που μπορούν να αποδείξουν τι έκαναν και γιατί. Αυτό δεν είναι γραφειοκρατία, είναι μηχανική.
Θυμάμαι που είχα γράψει για την ημέρα που ένα μοντέλο με εξαπάτησε σε ένα project μου: δεν κατάφερε να συνδεθεί με ένα τρίτο σύστημα, οπότε μου σέρβιρε τυχαία αποτελέσματα και δεν μου το είπε ποτέ. Το ανακάλυψα μόνος μου. Αν αυτό συμβεί σε ένα προσωπικό project, χάνω μια εβδομάδα. Αν συμβεί σε ένα σύστημα με 159 εκατομμύρια χρήστες, ποιος το ανακαλύπτει;
Απάντηση: κάποιος που έχει το νομικό δικαίωμα να κοιτάξει μέσα. Αυτό είναι όλο το ζήτημα.
Το κατάλαβα λοιπόν αργά, αλλά το κατάλαβα. Η Ευρώπη δεν είναι πιο αργή γιατί είναι λιγότερο ικανή. Είναι πιο αργή γιατί έχει επιλέξει να πληρώνει προκαταβολικά ένα ασφάλιστρο που οι άλλοι θα το πληρώσουν εκ των υστέρων, και ακριβότερα.
Δεν λέω ότι όλα γίνονται σωστά. Στην ίδια ανακοίνωση, τα δύο επίσημα έγγραφα της Επιτροπής διαφωνούν μεταξύ τους ως προς το ποιος επιβλέπει το Reddit – η Ιρλανδία ή η Ολλανδία. Η γερμανική εποπτική αρχή, στον πρώτο χρόνο λειτουργίας της, ενήργησε στο 1,3% των καταγγελιών που δέχτηκε. Το χάσμα μεταξύ κανόνα και επιβολής παραμένει ανοιχτό, και είναι εκεί που θα κριθούν τα πάντα.
Αλλά ξέρετε κάτι; Προτιμώ μια Ευρώπη που το προσπαθεί ατελώς, από μια Ευρώπη που δεν το προσπαθεί καθόλου.
Πριν από δύο χρόνια, αν με ρωτούσατε πού θα ήθελα να μεγαλώσουν τα παιδιά μου την εποχή της ΤΝ, θα δίσταζα να απαντήσω. Θα σκεφτόμουν τις ευκαιρίες, τα οικοσυστήματα, τα κεφάλαια, την ταχύτητα.
Σήμερα δεν διστάζω. Θέλω τα παιδιά μου να μεγαλώσουν σε ένα μέρος όπου κάποιος έχει το δικαίωμα (και την υποχρέωση) να ρωτήσει τον αλγόριθμο «τι κάνεις με το παιδί μου;» και να πάρει σοβαρή απάντηση.
Αυτό δεν είναι υστέρηση. Αυτό είναι πολιτισμός. Και για πρώτη φορά, το γράφω χωρίς ίχνος ειρωνείας.
ΥΓ1:Ένα στοιχείο που δεν το προσπέρασα. Το Roblox, με 46,6 εκατομμύρια χρήστες, βρίσκεται μόλις 1,6 εκατομμύρια πάνω από το όριο των 45 εκατομμυρίων που ενεργοποιεί όλες αυτές τις υποχρεώσεις. Και ο χαρακτηρισμός μπορεί να αρθεί αν μια υπηρεσία πέσει κάτω από το όριο — έχει γίνει ήδη μία φορά. Δηλαδή η προστασία των παιδιών μου σε αυτή την πλατφόρμα κρέμεται, τεχνικά, από ένα νούμερο που δηλώνει η ίδια η εταιρεία. Γιατί, όπως σημειώνει και η Επιτροπή στη σελίδα της, οι αριθμοί προέρχονται από τους παρόχους. Κάπου εκεί ίσως χρειάζεται μια μικρή βελτίωση…
ΥΓ2: εδώ θα βρείτε το δελτίο τύπου της Επιτροπής: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_1772
ΥΓ3: Ναι, την εικόνα που συνοδεύει αυτό το post μου την έφτιαξε η ΤΝ!
ΥΓ4: Δέχομαι κριτική για την φράση μου “Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα ακολουθήσει ή θα συνεχίσει να “νομοθετεί και να ρυθμίζει”, αφήνοντας άλλες αγορές να ηγηθούν της νέας εποχής. Με την Αμερική να επενδύει μαζικά και την Ασία να ανεβάζει ταχύτητα, το ευρωπαϊκό μοντέλο δείχνει να μην ευνοεί τη ραγδαία ανάπτυξη στον κλάδο. Και αν στο 5G χάσαμε το τρένο, στο AI δεν υπάρχει απλά ένα τρένο-υπάρχει ένας ολόκληρος στόλος“. Το είχα γράψει εδώ. Ευτυχώς κανείς δεν μου έχει αφαιρέσει ακόμα το δικαίωμα να αλλάζω άποψη.
