- της Νατάσας Φραγκούλη
Η επένδυση στην Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) αναδείχθηκε -ακόμη περισσότερο- στη διάρκεια της πανδημίας σε κεντρικό ζητούμενο για τις επιχειρήσεις, αλλά και το ίδιο το κράτος. Σε μια χρονική συγκυρία όπου η καινοτομία προκρίνεται ως διαβατήριο επιβίωσης, επιχειρήσεις και Δημόσιο, αν και εν μέσω υγειονομικής κρίσης, έβαλαν το 2020 βαθύτερα το χέρι στην τσέπη, για να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις σε Ε&Α.
Η Ελλάδα διέθεσε το 1,5% του ΑΕΠ της το 2020 για Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) έναντι ποσοστού 1,28% το 2019. Το ποσοστό αυτό κατατάσσει τη χώρα μας στην 13η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τον δείκτη “Ένταση Ε&Α”, που εκφράζει τις δαπάνες Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Παρά την αύξηση των δαπανών της Ελλάδας για Ε&Α, η χώρα μας υστερεί σημαντικά έναντι πολλών ευρωπαϊκών κρατών, που επενδύσουν σαφώς περισσότερα κονδύλια για τον τομέα της έρευνας. Για παράδειγμα, η Σουηδία που ηγείται της ευρωπαϊκής κατάταξης, δαπανά το 3,4% του ΑΕΠ της σε Ε&Α, ποσοστό υπερδιπλάσιο αυτού της Ελλάδας.
Μεγάλη έμφαση στις επενδύσεις σε Ε&Α δίνουν και άλλα ευρωπαϊκά κράτη, με την Αυστρία να κατακτά τη δεύτερη θέση της σχετικής λίστας για το 2020, επενδύοντας ετησίως το 3,19 του εθνικού ΑΕΠ σε Έρευνα και Ανάπτυξη. Σε απόσταση αναπνοής ακολουθεί η Γερμανία με ποσοστό 3,18%, ενώ έπονται η Δανία, το Βέλγιο και η Φινλανδία (με 2,91%, 2,89% και 2,79% αντίστοιχα).
Στις πιο χαμηλές θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης των χωρών με βάση τις δαπάνες για Ε&Α καταλαμβάνουν για το 2020 η Ρουμανία (0,48% του ΑΕΠ κατευθύνεται σε επενδύσεις Ε&Α), η Μάλτα με 0,59%, η Κύπρος με 0,63% και η Λετονία με 0,64%.
Ο ρόλος των επιχειρήσεων
Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία που δημοσίευσε το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ), το 2020, έτος έναρξης της πανδημίας COVID-19, οι δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για Ε&Α στην Ελλάδα ήταν 2,473 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 135,8 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2019 (ποσοστό αύξησης 5,8%).
Οι επιχειρήσεις πραγματοποίησαν το 2020 δαπάνες Ε&Α ύψους 1,147 δισ. ευρώ (0,69% του ΑΕΠ), παρουσιάζοντας αύξηση κατά 6,5% σε σχέση με το 2019, και συνεχίζουν να έχουν τη μεγαλύτερη συνεισφορά στον δείκτη δαπανών Ε&Α. Ο τομέας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πραγματοποίησε δαπάνες Ε&Α 774,39 εκατ. ευρώ (0,47% του ΑΕΠ), αυξημένες κατά 8,1% σε σχέση με το 2019.
Τέλος, ο κρατικός τομέας πραγματοποίησε δαπάνες Ε&Α 537,21 εκατ. ευρώ (0,32% του ΑΕΠ), παρουσιάζοντας αύξηση κατά 2,5% σε σχέση με το 2019.
Χρηματοδότηση της έρευνας
Σχετικά με τη χρηματοδότηση των δαπανών Ε&Α το 2020, το κράτος αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης με 1,050 δισ. ευρώ (42,5% επί του συνόλου), μέσω του τακτικού προϋπολογισμού (675,55 εκατ. ευρώ), του ΕΣΠΑ 2014-2020 (240,49 εκατ. ευρώ) και των λοιπών κρατικών πηγών (Περιφέρειες, εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων) (134,23 εκατ. ευρώ).
Η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή χρηματοδότησης των δαπανών Ε&Α ήταν οι επιχειρήσεις, με ποσό 993,20 εκατ. ευρώ (40,2% επί του συνόλου), αυξημένο κατά 2,5% σε σχέση με το 2019.
Θέσεις εργασίας
Η αύξηση των δαπανών Ε&Α το 2020 συνοδεύτηκε από αύξηση στην απασχόληση σε δραστηριότητες Ε&Α. Ο αριθμός των Ισοδυνάμων Πλήρους Απασχόλησης (ΙΠΑ), που αποδίδουν “θέσεις” πλήρους απασχόλησης, σε σχέση με το 2019, αυξήθηκε κατά 5,8% για το συνολικό προσωπικό σε Ε&Α και κατά 7% για τους ερευνητές.
Το συνολικό προσωπικό σε Ε&Α το 2020 ανέρχεται σε 57.059 θέσεις πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ) και οι ερευνητές σε 41.800 ΙΠΑ. Η μεγαλύτερη απασχόληση σε Ε&Α καταγράφεται στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
